KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 1: Ý nghĩa của sự thành lập và ức chế các phản xạ có điều kiện trong đời sống của con người? Cho VD th?c ti?n về sự thành lập phản xạ mới và ức chế phản xạ cũ?
Câu 1: Söï hình thaønh vaø öùc cheá caùc phaûn xaï coù ñieàu kieän ôû ngöôøi laø hai quaù trình thuaän nghòch quan heä maät thieát vôùi nhau, laø cô sôû ñeå hình thaønh thoùi quen, taäp quaùn, neáp soáng coù vaên hoaù.
VD: Loaïi boû caùc thoùi quen xaáu trong hoïc taäp, sinh hoaït baèng hieän töôïng öùc cheá, soáng neà neáp, ngaên naép, … laâu daàn hình thaønh phaûn xaï coù ñieàu kieän  thoùi quen toát.
Câu 2: Tiếng nói và chữ viết có vai trò gì trong đời sống con người? Cho ví dụ về tiếng nói là tín hiệu gây phản xạ có điều kiện cấp cao.
2. Tiếng nói và chữ viết có vai trò gì trong đời sống con người? Cho ví dụ về tiếng nói là tín hiệu gây phản xạ có điều kiện cấp cao.
Tiếng nói và chữ viết có vai trò:
- Là tín hiệu để gây ra các phản xạ có điều kiện cấp cao.
- Là phương tiện để con người giao tiếp, trao đổi kinh nghiệm với nhau.
VD: Nói đến quả “chanh” ta hình dung tới quả chanh tươi với vị chua.
I. Ý nghĩa của giấc ngủ đối với sức khoẻ:
Bài 54: VỆ SINH HỆ THẦN KINH
Ngủ là nhu cầu sinh lí của cơ thể
- Ngủ là quá trình ức chế của bộ não, đảm bảo sự phục hồi khả năng làm việc của hệ thần kinh sau một ngày làm việc và học tập.
I. Ý nghĩa của giấc ngủ đối với sức khoẻ:
Bài 54: VỆ SINH HỆ THẦN KINH
1. Vì sao nói ngủ là một nhu cầu sinh lí của cơ thể?
3. Muốn có giấc ngủ tốt cần những điều kiện gì, nêu những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến giấc ngủ?
2. Giấc ngủ có ý nghĩa như thế nào đối với sức khoẻ?
- Ngủ là quá trình ức chế của bộ não, đảm bảo sự phục hồi khả năng làm việc của hệ thần kinh sau một ngày làm việc và học tập.
Quan sát hình ảnh sau
I. Ý nghĩa của giấc ngủ đối với sức khoẻ:
Bài 54: VỆ SINH HỆ THẦN KINH
1. Vì sao nói ngủ là một nhu cầu sinh lí của cơ thể?
- Ngủ là một đòi hỏi tự nhiên của cơ thể, cần hơn ăn.
2. Giấc ngủ có ý nghĩa như thế nào đối với sức khoẻ?
- Ý nghĩa của giấc ngủ: Phục hồi hoạt động của hệ thần kinh và các hệ cơ quan.
Thời gian cần cho giấc ngủ theo từng lứa tuổi:
Trẻ dưới 3 tuổi ngủ từ 12-14 giờ/ngày.
Tuổi mẫu giáo ngủ từ 11-13 giờ/ngày.
Tuổi học sinh ngủ từ 10-11 giờ/ngày.
Tuổi trưởng thành ngủ từ 7-9 giờ/ngày. Người càng già nhu cầu ngủ ngày càng ít hơn.
Thời gian ngủ chiếm 1/3 đời sống con người. Nếu mất ngủ hoặc thức nhiều ngày liên tiếp thì sinh mệt mỏi, thần kinh suy nhược  bệnh.
Ví dụ: Cho chó nhịn ăn 20 ngày, giảm 50% trọng lượng cơ thể vẫn có thể nuôi béo trở lại. Nhưng làm nó mất ngủ 10 – 12 ngày thì nó chết mặc dù trọng lượng chỉ giảm 5-13%.
I. Ý nghĩa của giấc ngủ đối với sức khoẻ:
Bài 54: VỆ SINH HỆ THẦN KINH
3. Muốn có giấc ngủ tốt cần những điều kiện gì, nêu những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến giấc ngủ?
* Muốn có giấc ngủ tốt cần:
- Ngủ đúng giờ.
- Chỗ ngủ thuận tiện.
- Không dùng chất kích thích như: Cà phê, chè đặc, thuốc lá...
*. Những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến giấc ngủ:
- Không dùng chất kích thích trước khi ngủ, không ăn quá no, tránh tiếng ồn và ánh sáng..
- Quần áo,chăn màn, gường chiếu,... Phải đảm bảo gọn gàng, sạch sẽ.
- Bản chất của giấc ngủ là quá trình ức chế tự nhiên.
- Khi ngủ các cơ quan giảm hoạt động có tác dụng phục hồi hoạt động của hệ thần kinh và các hệ cơ quan.
- Ngủ là một nhu cầu sinh lí của cơ thể.
I. Ý nghĩa của giấc ngủ đối với sức khoẻ:
Bài 54: VỆ SINH HỆ THẦN KINH
- Chỗ ngủ thuận tiện.
- Không dùng chất kích thích như: Cà phê, chè đặc, thuốc lá…
- Không ăn quá no, hạn chế kích thích ảnh hưởng tới vỏ não gây hưng phấn.
- Ngủ đúng giờ.
* Muốn có giấc ngủ tốt cần:
II. Lao động và nghỉ ngơi hợp lí:
I. Ý nghĩa của giấc ngủ đối với sức khoẻ:
Bài 54: VỆ SINH HỆ THẦN KINH
II. Lao động và nghỉ ngơi hợp lí:
1. Tại sao không nên làm việc quá sức, thức quá khuya?
- Để tránh căng thẳng và mệt mỏi cho hệ thần kinh.
2. Lao động và nghỉ ngơi như thế nào là hợp lí?
- Lao động, học tập xen kẽ với nghỉ ngơi, tránh đơn điệu, nhàm chán.
3. Em hãy xây dựng cho mình một thời gian biểu hợp lí?
4. Muốn bảo vệ hệ thần kinh ta phải làm gì?
- Đảm bảo giấc ngủ hằng ngày.
- Giữ cho tâm hồn thanh thản.
- Xây dựng chế độ làm việc và nghỉ ngơi hợp lí.
I. Ý nghĩa của giấc ngủ đối với sức khoẻ:
Bài 54: VỆ SINH HỆ THẦN KINH
II. Lao động và nghỉ ngơi hợp lí:
- Lao động và nghỉ ngơi hợp lí để giữ gìn và bảo vệ hệ thần kinh.
- Để giữ gìn và bảo vệ hệ thần kinh cần:
+ Đảm bảo giấc ngủ hàng ngày.
+ Giữ gìn tâm hồn thanh thản, tránh suy nghĩ, lo âu.
+ Xây dựng chế độ làm việc và nghỉ ngơi hợp lí.
Một số hội chứng rối loạn về giấc ngủ:
MỘNG DU
Một số hội chứng rối loạn về giấc ngủ:
MỘNG DU là 1 dạng của giấc ngủ nửa vời. Tức là vùng cảm giác trên vỏ não ức chế nhưng vùng vận động vẫn hưng phấn. Đây là một loại rối loạn giấc ngủ, người đi trong giấc ngủ tiến hành một số hoạt động trong khi dường như vẫn đang ngủ. Người mộng du đang ngủ, ngồi, mở mắt, đi vòng quanh phòng hoặc đi về phía có ánh sáng, trẻ đi về phòng ngủ của bố mẹ, hoặc đi đến cửa sổ, trèo lên cửa sổ, mở cửa phòng đi ra ngoài... Thậm chí người bệnh tiến hành một số hoạt động phức tạp như di chuyển đồ đạc, đi vào nhà tắm, cởi hoặc mặc quần áo và nhiều hoạt động tương tự khác. Một số người còn vào ô tô, lái ô tô đi một quãng đường dài trong lúc thực sự đang ngủ. Mộng du có thể đột ngột kết thúc, người bệnh có thể trở lại giường và tiếp tục ngủ. Mộng du thường xuất hiện 1-2 giờ sau khi ngủ vào giai đoạn ngủ sâu và kéo dài từ vài giây đến 30 phút. Khi ngủ dậy, người mộng du không nhớ gì về sự việc đã xảy ra.
Nguyên nhân của tình trạng MỘNG DU là do lo âu, mệt mỏi, mất ngủ, hoảng sợ ban đêm, ngủ không có giờ giấc, sốt, ốm đau triền miên, thiếu magiê, trào ngược thực quản, sử dụng một số thuốc điều trị bệnh tâm thần, thuốc an thần, thuốc kháng histamin là những nguyên nhân có thể gây ra tình trạng mộng du. Các yếu tố khác là lúc đi ngủ bàng quang đầy nước tiểu, ngủ ở môi trường lạ, nơi ngủ ồn ào, có quá nhiều ánh sáng, người ngủ bị stress... cũng có thể dẫn đến tình trạng mộng du. Ở người lớn, tình trạng này có thể liên quan tới rối loạn tâm thần, phản ứng với thuốc, người uống nhiều rượu, có xảy ra những cơn động kinh cục bộ. Ở người già có thể là biểu hiện của bệnh não như thiếu máu não thoáng qua, các bệnh mạch máu não...
Cần hỏi ý kiến bác sĩ chuyên khoa tâm thần nếu bị mộng du thường xuyên, tự gây hại cho bản thân hoặc tấn công người khác: có thể bị tai nạn giao thông, bị chó cắn, lạc đường, té ngã từ trên cao, điện giật… Để an toàn cho người bệnh, nên để họ ngủ ở tầng trệt, trong phòng không có đồ đạc có thể gây hại, cửa phòng và cửa sổ được cài then. Nên để chuông ở cửa ra vào để báo thức cho người khác khi bệnh nhân mở cửa. Khi đó cần đưa bệnh nhân trở lại giường ngủ và không nên cố gắng đánh thức người đang mộng du vì có thể làm họ bị kích động, để người bệnh ngủ đủ thời gian và có giờ giấc. Trong một số trường hợp có thể sử dụng thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm. Nếu bị các bệnh lý khác như động kinh, rối loạn tâm thần cần điều trị các bệnh lý đó.
Một số hội chứng rối loạn về giấc ngủ:
BÓNG ĐÈ
BÓNG ĐÈ cũng là 1 dạng của giấc ngủ nửa vời, ngược lại với mộng du. Tức là vùng vận động trên vỏ não ức chế nhưng vùng cảm giác vẫn hưng phấn. Khi bị bóng đè, một phần não bộ vẫn hoạt động bình thường (trạng thái tỉnh) nhưng hệ thần kinh vận động không hoạt động khiến cho cơ thể không thể cử động được. Người bị bóng đè thường cố gắng thức dậy bằng cách cử động chân tay hay nói nhưng không thể được mặc dù não đã phát đi tín hiệu điều khiển thần kinh vận động. Nhiều người mô tả rằng cơ thể họ như có vật gì rất nặng đè lên ngực mà họ không thể nào đẩy ra được. Khi bị bóng đè khoảng 5% bệnh nhân có ảo giác nhìn thấy những hình ảnh đáng sợ, khó thở, nghe thấy tiếng bước chân hay giọng nói. Một vài người thì lại thấy mình bị đẩy xuống giường, hoặc bị xô ngã. Bóng đè có thể diễn ra trong vài giây nhưng cũng có thể lâu hơn 30 phút. Sau khi kết thúc hiện tượng bóng đè họ sẽ cảm thấy rất mệt, hơi nhức đầu và toàn thân ra mồ hôi. Cũng có khi họ sẽ ngủ thiếp đi và không nhớ họ đã gặp hiện tượng bóng đè hôm qua. Nhưng cũng có thể ngay sau khi tỉnh dậy, họ ngủ thiếp đi và lại bị bóng đè tiếp.
Có rất nhiều nguyên nhân khiến bóng đè xảy ra. Nguyên nhân chủ yếu là do căng thẳng tâm lý, lo lắng hay stress do sức áp từ công việc, do đảo lộn chu trình của giấc ngủ, những yếu tố tâm lý này kích thích lên vỏ não, gây ra hiện tượng bóng đè. Do tư thế nằm ngủ, người để tay lên ngực khi ngủ sẽ gây khó khăn cho việc thở và dễ bị bóng đè. Cà phê và rượucũng là tác nhân gây nên bóng đè. Cũng có khi bóng đè là dấu hiệu của một số bệnh tim mạch, nhưng những trường hợp này chiếm rất ít.Không thể không kể đến một số người cho rằng bóng đè có liên quan đến ma ám. Có người cho rằng bóng đè là do "con mộc" (khi con vật hay người nào đó bị thương đậu lên một cái cây, máu của con vật đó chảy lên cái cây đó, sau này người ta đốn cây này về xẻ gỗ làm giường thì chiếc giường đó có "con mộc"), nói như vậy thì chỉ khi ngủ giường gỗ hay vạc giường bằng gỗ mới bị bóng đè nhưng thực tế thì vẫn ghi nhận trường hợp bóng đè khi ngủ trên giường sắt, nệm, nền gạch...
Hiện nay chưa có biện pháp chữa trị triệt để với bệnh này cho nên cách hạn chế tốt nhất là xây dựng một lối sống lành mạnh, ăn uống điều độ, tham gia các hoạt động giải trí, thể thao. Tránh căng thẳng và tạo thói quen đi ngủ đúng giờ để tránh rối loạn giấc ngủ, khi ngủ phải có tư thế nằm ngủ thoải mái làm cho toàn bộ cơ bắp giãn, đầu không vẹo lệch, không gác tay trên trán hay đè lên ngực, quần áo phải rộng rãi, buồng ngủ thoáng khí. Ngoài ra, có thể trau dồi kiến thức để tăng khả năng thích nghi với cuộc sống, giảm đi các áp lực trong công việc.
Trong dân gian Việt Nam có lưu truyền cách trị bóng đè như sau: lấy con dao hay cái rựa để gần đầu giường (để dưới chiếu), những người bị bóng đè liên tiếp nhiều ngày sau khi thực hiện cách này đã không bị bóng đè nữa, về mặt khoa học thì đây là liều thuốc tâm lý, nó tạo cảm giác an tâm hơn cho con người vì vậy sẽ có được giấc ngủ sâu hơn và không bị bóng đè nữa. Nếu thực hiện cách này thì nên báo với người thân/người ngủ chung biết để tránh hiểu lầm và chỉ cần sử dụng một con dao cùn (không có khả năng sát thương) cỡ nhỏ.
I. Ý nghĩa của giấc ngủ đối với sức khoẻ:
Tiết 57-Bài 54: VỆ SINH HỆ THẦN KINH
II. Lao động và nghỉ ngơi hợp lí:
III. Tránh lạm dụng các chất kích thích và ức chế đối với hệ thần kinh:
Hoa và quả cây cà phê
Để cho hệ thần kinh được khoẻ mạnh chúng ta nên làm gì?
Ảnh một số chất gây nghiện
Ảnh của một số chất gây nghiện
Cây cần sa, hút cần sa
Cây và quả thuốc phiện
Những sản phẩm gây nghiện
Các chất gây nghiện
Thuốc lá
Cây thuốc phiện
Cây cần sa
Thuốc phiện
Tác hại của chất gây nghiện
Hậu quả của sử dụng ma tuý
Vi rút HIV
Tác hại của chất gây nghiện

HIV/AIDS
Hoàn thành phiếu học tập
- Rượu
- Nước chè đặc, cà phê
- Hoạt động não bộ bị rối loạn, trí nhớ kém
- Kích thích hệ thần kinh, gây mất ngủ
- Thuốc lá
- Ma tuý
- Cơ thể suy yếu, dễ mắc bệnh ung thư
- Suy yếu nòi giống, cạn kiệt kinh tế, lây nhiễm HIV, mất nhân cách
Chất kích thích và chất gây nghiện làm hại gì đến hệ thần kinh?
- Doping
- Làm biến chất cơ thể con người.
- Dùng nhiều có thể tử vong.
I. Ý nghĩa của giấc ngủ đối với sức khoẻ:
Tiết 57-Bài 54: VỆ SINH HỆ THẦN KINH
II. Lao động và nghỉ ngơi hợp lí:
III. Tránh lạm dụng các chất kích thích và ức chế đối với hệ thần kinh:
- Tránh lạm dụng các chất kích thích như: rượu, bia, thuốc lá, trà …….để tránh gây hại cho hệ thần kinh.
- Có thái độ cương quyết tránh xa ma túy.
VỆ SINH HỆ THẦN KINH
Ý nghĩa của giấc ngủ đối với sức khỏe
Lao động và nghỉ ngơi hợp lí
Tránh lạm dụng các chất kích thích và ức chế đối với hệ thần kinh
Ý nghĩa
Điều kiện đảm bảo cho giấc ngủ

Tên một số chất kích thích, gây nghiện và tác hại của nó
Để giữ gìn và bảo vệ hệ thần kinh
Kiểm tra đánh giá
Câu hỏi 1: Bản chất sinh lí của giấc ngủ là:
Chọn câu trả lời đúng
a. Ngủ là thời gian nghỉ ngơi hoàn toàn.
b. Não hoạt động nhiều thì mệt mỏi, muốn phục hồi thì phải ngủ.
c. Ngủ là sự khuếch tán lan dần ra toàn bộ vỏ não; Khi ngủ tất cả các cơ quan trong cơ thể đều giảm bớt hoạt động tối đa.
d. Ngủ là nhu cầu sinh lí của cơ thể.
Câu hỏi 2: Làm việc và nghỉ ngơi thiếu khoa học sẽ có hại gì cho cơ thể?
a. Năng suất làm việc giảm sút.
b. Cơ thể chóng mệt mỏi, sinh ra cấu gắt vô lí.
c. Hoạt động của các nơron bị suy giảm, không phục hồi được, sẽ chết dần, làm cho mọi hoạt động của người này suy giảm, người chóng già và chóng chết.
d. Ảnh hưởng xấu đến hệ thần kinh nói riêng và sức khoẻ nói chung.
Kiểm tra đánh giá
Chọn câu trả lời đúng
- Trả lời câu hỏi 1, 2 SGK trang 173
- Xây dựng cho mình một thời gian biểu hợp lí vào vở bài tập và thực hiện nghiêm túc thời khoá biểu đó.
- Giờ sau học: Bài: Giới thiệu chung hệ nội tiết.