SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
“ KINH NGHIỆM HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN
MỘT SỐ KHÁI NIỆM PHẢN ỨNG HÓA HỌC”
I/ Đặt vấn đề:
Hóa học là khoa học nguyên cứu các chất và những biến hóa của chúng (phản ứng hóa học). Vì vậy việc hình thành khái niệm phản ứng hóa học có mối liên hệ với các khái niệm khác về chất và nguyên tố hóa học.
Những kiến thức về phản ứng hóa học giúp học sinh giải thích được các hiện tượng trong cuộc sống hay trong sản xuất. Qua đó có tác dụng bồi dưỡng cho học sinh những quan điểm của thế giới quan khoa học, làm phát triển được tư duy và khả năng thực hành phản ứng hóa học.
Tóm lại, những kiến thức về khái niệm phản ứng hóa học có tác dụng cả về mặt trí dục lẫn đức dục.
Thế nhưng đối với học sinh THCS, các em luôn cho rằng hóa học là môn khoa học tự nhiên rất khó học, khó nhớ, từ khái niệm phản ứng hóa học đến chương trình phản ứng hóa học, lại còn các điều kiện kèm theo để phản ứng xảy ra. Nhìn chung lại, khuyết điểm ở học sinh là không hệ thống được những kiến thức cơ bản cần lưu ý. Vì thế là giáo viên dạy môn hóa học THCS tôi nhận thấy cần phải hệ thống một số vấn đề hóa học cụ thể qua việc hình thành và phát triển một số khái niệm phản ứng hóa học. Nhằm giúp các em học sinh THCS hiểu sâu sắc hơn, nắm vững kiến thức hơn và có hứng thú yêu thích hơn đối với môn khoa học tự nhiên này.
II/ Giải quyết vấn đề:
1/ Phân loại khái niệm phản ứng:
Khái niệm loại phản ứng được hình thành và phát triển dần dần cùng với sự ra đời và phát triển của các học thuyết hóa học.
Trên cơ sở thuyết nguyên tử - phân tử, phản ứng hóa học được phân thành các loại: Hóa hợp, phân hủy, thế, trao đổi.... Tuy nhiên có những phản ứng hóa học thuộc một trong các loại trên, nhưng chúng ta cần lưu ý cho học sinh chúng lại có những tên riêng, chẳng hạn phản ứng hóa học giữa oxi với một đơn chất khác gọi là phản ứng oxi hóa; phản ứng hóa hợp giữa nước và một chất khác gọi là phản ứng hidrat hóa; phản ứng thế một oxit với một đơn chất có tên là phản ứng oxi hóa_khử. Ngoài những phản ứng cơ bản cần lưu ý với hoc sinh, còn một vài phản ứng như: phản ứng tỏa nhiệt, phản ứng thu nhiệt . . . .
2/ Quá trình hình thành khái niệm phản :
a/ Giai đoạn 1:
Ở giai đoạn này chúng ta cần hình thành cho HS những khái niệm mở đầu về hiện tượng hóa học:
1. Chứng minh được rằng chất mới tạo thành có tính chất đặc trưng riêng biệt khác với những chất cũ. Nghĩa là dựa vào dấu hiệu bên ngoài và dấu hiệu bản chất để chứng minh có sự biến đổi chất này thành chất khác.
Ví dụ: SGK hóa học 8 trang 13
Than cháy là hiện tượng hóa học. Đốt đỏ than rồi đưa vào lọ khí oxi, than bùng cháy và có tia lửa bắn ra. Sau khi cháy hết than, để nguội, đổ nước vôi vào trong lọ, nước vôi vẫn đục, chứng tỏ có khí Cacbonic mới tạo ra.
2. Cần phân biệt hiện tượng lý học và hiện tượng hóa học:
Ví dụ: Hoà tan muối ăn vào nước là hiện tượng lý học (SGK HH 8 trang 13). Nhưng hòa tan vôi sống vào nước là hiện tượng hóa học. Muối tan được dung dịch muối có vị mặn, nhưng vôi sống hòa tan vào nước ta được dung dịch trắng như sữa, có nhiệt tỏa ra (sờ vào thấy nóng và có hơi nước bốc lên), dung dịch thu được nhờn tay trong khi vôi không nhờn (SGK HH 8 trang 13)
Thông qua cách giảng dạy và giải thích rõ ràng sẽ giúp HS dễ dàng tiếp thu được khái niệm mới và nắm vững được khái niệm từ cơ bản, sẽ thuận lợi cho HS khi lĩnh hội những kiến thức mới của hóa học. Bên cạnh đó giúp khả năng tư duy của HS phát triển.
b/ Giai đoạn 2:
Nội dung của việc hình thành khái niệm ở giai đoạn 2 là:
1. Định nghĩa từng loại phản ứng:
Ở đây chúng ta cần cho HS nắm những khái niệm phản ứng hóa học một cách thô sơ, đơn giản, mức độ chính xác thấp. Điều này hoàn toàn phù hợp với mức độ kiến thức mà HS THCS được trang bị
Ví dụ: SGK HH 9 trang 30, 31
Muối tác dụng với axít tạo muối mới và axit mới. Phản ứng giữa muối và axit chỉ xảy ra trong các trường hợp sau: Axit tạo thành yếu hơn hoặc dễ bay hơi hơn axit tham gia phản ứng. Muối tạo thành không tan trong axit mới