BỘ SÁCH CÁNH DIỀU
GIÁO VIÊN: TRƯƠNG THẾ THẢO

CHỦ ĐỀ 11: SINH SẢN Ở SINH VẬT
BÀI 34:CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
SINH SẢN VÀ ĐIỀU KHIỂN SINH SẢN Ở
SINH VẬT.

BÀI 34:CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SINH SẢN
VÀ ĐIỀU KHIỂN SINH SẢN Ở SINH VẬT.
I. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SINH SẢN Ở SINH VẬT
Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh sản của sinh vật bao gồm:
- Các yếu tố bên ngoài: nhiệt độ, ánh sáng, nước, chất dinh dưỡng…
- Các yếu tố bên trong: đặc điểm của loài, hormone sinh sản…

Quan sát hình 34.1, nêu ảnh
hưởng của nhiệt độ đến sinh
sản ở mỗi sinh vật trong
-hình.
Cây hoa cúc: Nhiệt độ ảnh

hưởng đến khả năng ra hoa của
cây hoa cúc. Cụ thể, cây không
ra hoa khi nhiệt độ lớn hơn 30oC
hoặc ra hoa chậm khi nhiệt độ
dưới 12oC.
- Rùa ấp trứng: Nhiệt độ ảnh
hưởng đến tỉ lệ giới tính của con
non. Cụ thể, ở nhiệt độ 28,5oC thì
tỉ lệ con đực và cái xấp xỉ nhau;
dưới 25oC thì đa số là con đực;
trên 30oC thì đa số là con cái.

Quan sát hình 34.1, nêu ảnh
hưởng của nhiệt độ đến sinh
sản ở mỗi sinh vật trong
-hình.
Cá chép: Nhiệt độ ảnh hưởng
đến khả năng đẻ trứng. Cụ thể,
cá chép chỉ đẻ trứng khi nhiệt độ
trên 15oC.
- Rau cải: Nhiệt độ thấp ảnh
hưởng đến sự ra hoa của cây rau
cải. Cụ thể, cây rau cải ra hoa
nhiều hơn khi trải qua nhiệt độ
thấp của mùa đông.

- Ảnh hưởng của ánh sáng đến
sự sinh sản của sinh vật: Cường
độ, thời gian chiếu sáng trong
ngày ảnh hưởng đến sự sinh
sản ở sinh vật.
- Ví dụ:
+ Ở thực vật có loài ra hoa ở
điều kiện ánh sáng mạnh
(thanh long, nhãn,..), có loài ra
hoa ở điều kiện ánh sáng yếu
(hoa cúc, hoa đào,…).
+ Ở gà, nếu tăng thời gian
chiếu sáng thì gà có thể đẻ hai

Nhận xét ảnh hưởng của độ ẩm đến sinh sản ở sâu non ăn
lá lúa: Ở sâu non ăn lúa, ở cùng mức nhiệt độ là 25 oC thì
nếu độ ẩm cao (90%) thì tỉ lệ đẻ trứng là 100%. Và độ ẩm
càng xuống thấp thì tỉ lệ đẻ trứng càng giảm.

- Thiếu nước làm cho cây ra ít nụ, ít hoa hoặc không ra
hoa như ở măng cụt, cà chua.
- Có loại cây lại ra hoa nhiều trong điều kiện khô cằn như
hoa giấy.

- Một số loài cây chỉ ra hoa
vào mùa hè hoặc mùa
đông:
+ Cây chỉ ra hoa tạo quả
vào mùa hè: cây vải, nhãn,
mận,…
+ Cây chỉ ra hoa tạo quả
vào mùa đông: táo, bưởi
diễn,…
- Sự ra hoa tạo quả của các
cây này chịu ảnh hưởng rõ
rệt của yếu tố nhiệt độ,
ngoài ra cũng chịu tác

+ Cây lúa khi được bón
phân đúng loại phân, đúng
lượng ở các giai đoạn thì
năng suất có thể đạt tới 65
tạ/ha.
 + Nếu bón thiếu đạm
trong quá trình đẻ nhánh,…
thì năng suất của lá giảm
xuống khoảng 50 tạ/ha.

Ở
giai
đoạn
nuôi
dưỡng: Phải cung cấp đầy
đủ các chất dinh dưỡng
theo từng giai đoạn và nhu
cầu dinh dưỡng của mỗi
loài, nhất là protein, chất
khoáng và vitamin.
- Giai đoạn mang thai, nuôi
con: Bổ sung chất dinh
dưỡng phù hợp kết hợp với
chăm sóc vận động, tắm

+ Cà chua phải có đủ 14 lá
mới ra hoa, cây chuối thì 1
năm mới bắt đầu ra hoa,…
 + Lợn cỏ A Lưới đẻ lần đầu
khi 10 – 12 tháng tuổi, đẻ 1
– 2 lứa/ năm, 5 – 6 con/ 1
lứa.
 + Mèo đẻ lần đầu khi 5 – 9
tháng tuổi, đẻ 3 – 4
lứa/năm, khoảng 3 con/lứa.

Vai trò của hormone đối với sinh sản ở sinh vật:
- Hormone là yếu tố tham gia điều hoà sinh sản ở sinh vật.
- Hormone điều hoà sự ra hoa, đậu quả; sự chín và rụng
quả ở thực vật.
- Ở động vật, hormone sinh dục tác động lên quá trình
hình thành tinh trùng, trứng và các đặc điểm giới tính của
động vật.

- Ví dụ về các loài thực
vật:
+ Cây ra hoa 1 lần/năm:
nhãn, vải, bưởi, đào, mận,
…
+ Cây ra hoa nhiều
lần/năm: cây bỏng, cây đu
đủ,…
- Ví dụ về các loài động
vật:
+ Đẻ ít con trong một lứa:
trâu, bò, ngựa,…

BÀI 34:CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SINH SẢN
VÀ ĐIỀU KHIỂN SINH SẢN Ở SINH VẬT.
I. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SINH SẢN Ở SINH VẬT
Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh sản của sinh vật bao gồm:
- Các yếu tố bên ngoài: nhiệt độ, ánh sáng, nước, chất dinh dưỡng…
- Các yếu tố bên trong: đặc điểm của loài, hormone sinh sản…
II. ĐIỀU KHIỂN SINH SẢN Ở SINH VẬT

Quan sát hình 34.2, lấy ví dụ về điều khiển sinh sản ở sinh
vật bằng điều chỉnh các yếu tố môi trường theo mẫu bảng
Các yếu tố
Ví dụ ở thực vật
Ví dụ ở động vật
sau:
môi trường

Ánh sáng

Độ ẩm,
nước

- Thắp đèn vào ban đêm làm cho cây
thanh long ra nhiều hoa hoặc ra hoa
trái vụ.
- Điều khiển ánh sáng cho hoa cúc nở
sớm.
- Giảm lượng nước tưới để gây khô
hạn để quýt ra hoa đồng loạt.
- Phun nước (nước ấm hoặc nước
lạnh) để điều khiển cây đào ra hoa.

- Thắp đèn kéo dài thời gian
chiếu sáng trong ngày làm
cho gà có thể đẻ 2 trứng/ngày.
- Sâu ăn lá lúa sẽ đẻ trứng ở
nhiệt độ 25oC với độ ẩm cao
khoảng 90%.

Quan sát hình 34.2, lấy ví dụ về điều khiển sinh sản ở sinh
vật bằng điều chỉnh các yếu tố môi trường theo mẫu bảng
Các yếu tố
Ví dụ ở thực vật
Ví dụ ở động vật
sau:
môi trường
Độ ẩm,
nước

Chất dinh
dưỡng

- Giảm lượng nước tưới để gây khô
hạn để quýt ra hoa đồng loạt.
- Phun nước (nước ấm hoặc nước
lạnh) để điều khiển cây đào ra hoa.
- Phun phân bón lá cho cây cam trước
nửa tháng làm cho quả chín đồng
loạt.
- Phun phân bón lá khi cây nhãn bắt
đầu ra hoa làm tăng năng suất

- Sâu ăn lá lúa sẽ đẻ trứng ở
nhiệt độ 25oC với độ ẩm cao
khoảng 90%.
- Bổ sung chất khoáng (từ vỏ
trứng, ốc, hến,…) để gà vịt
tăng tỉ lệ đẻ trứng.

- Sử dùng đèn vàng hoặc đèn huỳnh
quang chiếu sáng để kích thích dưa
chuột ra hoa, kết trái khi trời lạnh.
- Thắp đèn điện vào ban đêm khoảng
2 tuần trong tháng 11 để ngăn cản mía
trổ hoa.
- Sử dụng nhiệt độ thích hợp để tạo ra
nhiều con đực hoặc nhiều con cái hơn
ở rùa.
- Sử dụng máy ấp trứng để cung cấp
nhiệt độ thích hợp giúp trứng gà, vịt
nở đều hơn.

- Khi trồng ngoài tự nhiên:
+ Thuận lợi: Có thể áp dụng
biện pháp điều khiển sinh sản
trên một diện tích lớn.
+ Khó khăn: Chịu những ảnh
hưởng của môi trường như thời
tiết, mưa, gió,… làm ảnh hưởng
đến hiệu quả sinh sản.
- Khi trồng trong nhà kính:
+ Thuận lợi: Có thể tránh được
những tác động của môi trường
như mưa, gió,…
+ Khó khăn: Chỉ áp dụng được
trên một diện tích nhỏ.

- Hormone là yếu tố tham gia điều hoà sinh sản ở sinh vật.
- Hormone điều hoà sự ra hoa, đậu quả; sự chín và rụng quả ở thực vật.
- Ở động vật, hormone sinh dục tác động lên quá trình hình thành tinh
trùng, trứng và các đặc điểm giới tính của động vật.

- Ví dụ về sử dụng các hormone nhân tạo điều khiển sinh sản ở cây
trồng:
+ Tiêm hormone kích thích ra rễ nhanh và nhiều khi giâm cành, chiết
cành ở cây cam, bưởi, chanh,...
+ Sử dụng hormone nhân tạo để rạo quả không hạt ở nho, dưa hấu,…
+ Điều khiển ra hoa, quả trái vụ ở thanh long, dứa,…

- Ví dụ về sử dụng các hormone nhân tạo điều
khiển sinh sản ở vật nuôi:
+ Tiêm dịch chiết từ tuyến dưới não của các
loài cá khác vào cá mè, cá trắm làm cho trứng
chín hàng loạt, sau đó nặn trứng ra và cho thụ
tinh nhân tạo bên ngoài cơ thể rồi đem ấp nở
ra cá con. 
+ Tiêm huyết thanh ngựa chửa cho trâu, bò,… làm cho trứng nhanh chín
và rụng hoặc làm chín và rụng nhiều trứng cùng một lúc, sau đó cho thụ
tinh nhân tạo với tinh trùng đã chuẩn bị sẵn.
+ Nuôi cá rô phi bột (cá nhỏ) bằng 17-metyltestosteron (một loại
hormone testosterone tổng hợp) kèm theo vitamin C sẽ tạo ra 90% cá rô
phi đực. 

BÀI 34:CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SINH SẢN
VÀ ĐIỀU KHIỂN SINH SẢN Ở SINH VẬT.
I. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SINH SẢN Ở SINH VẬT
Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh sản của sinh vật bao gồm:
- Các yếu tố bên ngoài: nhiệt độ, ánh sáng, nước, chất dinh dưỡng…
- Các yếu tố bên trong: đặc điểm của loài, hormone sinh sản…
II. ĐIỀU KHIỂN SINH SẢN Ở SINH VẬT
Con người sử dụng hormone nhân tạo và điều chỉnh các yếu tố môi trường
như nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm, chất dinh dưỡng,…nhằm điều khiển quá trình sinh
sản ở thực vật như kích thích sự ra hoa sớm, tăng sự đậu quả, nhân nhanh giống cây,
…; điều khiển sinh sản ở động vật theo hướng điều khiển số con, số trứng, giới tính,
… nhằm đáp ứng nhu cầu của con người.

- Khi sử dụng các chất kích thích điều
khiển sinh sản ở sinh vật cần lưu ý:
+ Sử dụng đúng liều, đúng lượng để đảm
bảo an toàn cho vật nuôi và an toàn vệ
sinh thực phẩm.
+ Đảm bảo sự phát triển bền vững.
- Giải thích: Cần phải sử dụng chất kích thích hợp lí vì nếu sử dụng quá
liều lượng, sử dụng lâu dài sẽ không mang lại hiệu quả như mong muốn
thậm chí gây ảnh hưởng đến sức khỏe của các loài sinh vật. Ngoài ra, sự
tồn dư lượng chất kích thích trong các sản phẩm từ sinh vật được con
người sử dụng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe người dùng.

- Em đồng ý với ý kiến
không nên sử dụng
hormone nhân tạo điều
khiển sinh sản ở động vật,
vì các hormone nhân tạo
gây ảnh hưởng đến sức
khỏe của các loài động
vật đồng thời làm ảnh
hưởng đến chất lượng các
sản phẩm từ động vật từ
đó có thể gây ảnh hưởng
đến sức khỏe con người
khi sử dụng.

- Tuy nhiên, trong
những trường hợp
bắt buộc phải sử
dụng hormone nhân
tạo thì nên có quy
trình sử dụng nghiêm
ngặt để đảm bảo an
toàn cho động vật và
người tiêu dùng sản
phẩm từ động vật.

1. Làm nhà kính
- Chọn kích thước phù hợp, cao, thoáng, cần có đủ lượng ánh sáng phù hợp với ít
nhất 6 giờ chiếu sáng mỗi ngày. Không nên lắp đặt nhà kính gần cây cối hoặc các
tòa nhà có nhiều bóng râm.
- Duy trì nhiệt độ 15,5 - 26,6oC vào ban ngày và 7,2 - 18,3oC vào ban đêm. Nên lắp
đặt một nhiệt kế trong nhà kính của bạn để theo dõi nhiệt độ liên tục.
- Độ ẩm là yếu tố rất cần thiết để cây lan phát triển tốt. Độ ẩm nên ở khoảng 50 80%.

2. Trồng hoa lan
- Lựa chọn chậu trồng hoa lan phù hợp với sự phát triển của rễ.
- Lựa chọn giá thể trồng lan: Sử dụng vật liệu như rêu, vỏ cây, xơ dừa, đá
trân châu rây, than củi dạng hạt, nút chai hoặc len đá.
- Trồng lan: Đặt cây phong lan lên trên giá thể và lấp đầy phần còn lại
của giá thể. Đóng gói chắc chắn xung quanh cây lan để giữ cố định.
3. Chăm sóc cây lan
- Lá là một chỉ số quan trọng về sức khỏe của cây lan của bạn. Nếu
chúng không nhận đủ ánh sáng, lá sẽ có màu xanh đậm và không ra hoa.
Cần chú ý đến đặc điểm của lá để có cách chăm sóc hợp lí.
- Tưới nước khi chậu lan bị khô, tránh tưới quá nhiều.
- Bón phân: Có thể sử dụng loại phân bón hòa tan trong nước để có kết
quả tốt nhất. Thêm phân bón vào nước sau mỗi ba trong bốn lần tưới.