BỘ SÁCH CÁNH DIỀU
GIÁO VIÊN: TRƯƠNG THẾ THẢO

CHỦ ĐỀ 8: TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN
HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT
BÀI 26: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT
DINH DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT.

BÀI 26: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC Ở ĐỘNG VẬT
1. Nhu cầu nước của cơ thể động vật và người.
- Nhu cầu nước của động vật phụ thuộc vào loài, kích thước cơ thể, độ tuổi, thức ăn,
nhiệt độ của môi trường

-Bò và ngựa cần nhiều nước, dê và cừu cần ít nước.
-Nhu cầu nước của dê và cừu là thấp nhất, nhu cầu nước của bò là cao nhất.
- Động vật cần nhiều nước hơn ở nhiệt độ cao. Giải thích: Lượng nước cần cho cơ
thể động vật mỗi ngày phụ thuộc vào kích thước cơ thể, cường độ hoạt động trao
đổi chất của tế bào cũng như cơ thể và các yếu tố môi trường ngoài như nhiệt độ,
thức ăn…

-Nếu mỗi ngày chỉ cung cấp cho bò sữa lượng nước như nhu cầu nước của bò lấy
thịt thì lượng sữa tiết ra của bò lấy sữa sẽ sụt giảm nghiêm trọng.

BÀI 26: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC Ở ĐỘNG VẬT
1. Nhu cầu nước của cơ thể động vật và người.
- Nhu cầu nước của động vật phụ thuộc vào loài, kích thước cơ thể, độ tuổi, thức ăn,
nhiệt độ của môi trường
- Nước là một trong những thành phần cơ bản và cần thiết đối với cơ thể con người.
Nước chiếm 60-70% khối lượng cơ thể người.
- Mỗi ngày một người cần uống 1-2 lít nước. Cơ thể được cung cấp nước qua thức
ăn và đồ uống.

- Chúng ta cần cung cấp đủ nước cho cơ thể (lượng nước
lấy vào qua thức ăn và nước uống cân bằng với lượng
nước cơ thể thải ra). Lượng nước mỗi người cần uống là
khác nhau tuỳ vào độ tuổi, giới tính, mức độ vận động.
Lượng nước cũng có thể thay đổi mỗi ngày, tuỳ thuộc
vào chế độ ăn uống.
- Trường hợp phải truyền nước cho cơ thể khi bệnh nhân bị mất máu, mất nước, ngộ
độc, trước và sau thực hiện phẫu thuật. Cần lưu ý không phải lúc nào truyền cũng
tốt, tuỳ theo thể trạng và đối tượng bệnh nhân mà sẽ có nhóm dịch truyền khác
nhau. Đối với một số trường hợp bị mất nước nhưng vẫn còn khả năng ăn uống thì
việc truyền dịch lại không hiệu quả bằng việc uống trực tiếp. Ví dụ: Truyền một
chai muối 9% chỉ tương đương với việc ta uống trực tiếp một bát canh, truyền
glucose 5% chỉ như uống một muỗng cà phê đường.

BÀI 26: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC Ở ĐỘNG VẬT
1. Nhu cầu nước của cơ thể động vật và người.
- Nhu cầu nước của động vật phụ thuộc vào loài, kích thước cơ thể, độ tuổi, thức ăn,
nhiệt độ của môi trường
- Nước là một trong những thành phần cơ bản và cần thiết đối với cơ thể con người.
Nước chiếm 60-70% khối lượng cơ thể người.
- Mỗi ngày một người cần uống 1-2 lít nước. Cơ thể được cung cấp nước qua thức
ăn và đồ uống.
2. Con đường trao đổi nước ở động vật và người.

BÀI 26: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC Ở ĐỘNG VẬT
1. Nhu cầu nước của cơ thể động vật và người.
- Nhu cầu nước của động vật phụ thuộc vào loài, kích thước cơ thể, độ tuổi, thức ăn,
nhiệt độ của môi trường
- Nước là một trong những thành phần cơ bản và cần thiết đối với cơ thể con người.
Nước chiếm 60-70% khối lượng cơ thể người.
- Mỗi ngày một người cần uống 1-2 lít nước. Cơ thể được cung cấp nước qua thức
ăn và đồ uống.
2. Con đường trao đổi nước ở động vật và người.
- Con đường trao đổi nước ở động vật và người bao gồm các giai đoạn: lấy vào, sử
dụng và thải ra.
- Khi cơ thể đủ nước, các cơ quan sẽ hoạt động tốt, khỏe mạnh. Do vậy, chúng ta
cần uống đủ nước mỗi ngày.

- Ra mồ hôi khi vận động, lao động nặng hoặc đối diện với căng thẳng khiến cơ thể
toát nhiều mồ hôi là hiện tượng bình thường. Ra mồ hôi giúp điều hoà nhiệt độ cơ
thể, loại bỏ chất thải. Tình trạng đổ mồ hôi nhiều còn có thể là dấu hiệu cảnh báo
một số bệnh lí ảnh hưởng đến tuyến mồ hôi.
- Khi trời nóng hay khi vận động mạnh, cơ thể ra nhiều mồ hôi, nên cần uống nhiều
nước hơn bình thường, đảm bảo cân bằng nước cho cơ thể.

BÀI 26: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC Ở ĐỘNG VẬT
1. Nhu cầu nước của cơ thể động vật và người.
- Nhu cầu nước của động vật phụ thuộc vào loài, kích thước cơ thể, độ tuổi, thức ăn,
nhiệt độ của môi trường
- Nước là một trong những thành phần cơ bản và cần thiết đối với cơ thể con người.
Nước chiếm 60-70% khối lượng cơ thể người.
- Mỗi ngày một người cần uống 1-2 lít nước. Cơ thể được cung cấp nước qua thức
ăn và đồ uống.
2. Con đường trao đổi nước ở động vật và người.
- Con đường trao đổi nước ở động vật và người bao gồm các giai đoạn: lấy vào, sử
dụng và thải ra.
- Khi cơ thể đủ nước, các cơ quan sẽ hoạt động tốt, khỏe mạnh. Do vậy, chúng ta
cần uống đủ nước mỗi ngày.
II. DINH DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC Ở ĐỘNG VẬT
2. Con đường trao đổi nước ở động vật và người.
- Con đường trao đổi nước ở động vật và người bao gồm các giai đoạn: lấy vào, sử
dụng và thải ra.
- Khi cơ thể đủ nước, các cơ quan sẽ hoạt động tốt, khỏe mạnh. Do vậy, chúng ta
cần uống đủ nước mỗi ngày.
II. DINH DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT
- Nhu cầu dinh dưỡng là lượng thức ăn mà động vật phải thu nhận vào hằng ngày để
xây dựng cơ thể và duy trì sự sống.
- Nhu cầu dinh dưỡng phụ thuộc vào loài, lứa tuổi, giai đoạn phát triển và cường độ
hoạt động của cơ thể.

Lượng dự trữ calcium trong xương vào khoảng 1000 mg;
trong đó, gà đẻ trứng có thể huy động không quá 100 mg mỗi
ngày. Nếu chế độ ăn thiếu calcium bị kéo dài thì lượng dự trữ
calcium này sẽ bị cạn kiệt trong vòng vài ngày. Quá trình huy động
calcium dự trữ nếu xảy ra trong thời gian dài có thể gây mất cân
bằng calcium và ảnh hưởng tới cấu trúc cơ thể gia cầm đẻ trứng.
Cung cấp một lượng calcium hạt lớn là một giải pháp để hạn chế

Khi ta ăn, thức ăn sẽ đi vào đường tiêu hoá (là một loạt các
cơ quan tạo thành một đường dẫn từ miệng đến hậu môn). Trong
đường tiêu hoá, thức ăn bị biến đổi tạo thành chất dinh dưỡng và
chất thải. Chất dinh dưỡng được hấp thụ vào máu, chất thải bị đẩy
ra khỏi cơ thể qua hậu môn.

+ Khoang miệng: Thu nhận thức
ăn, nghiền nhỏ và đẩy thức ăn
theo thực quản xuống dạ dày.
+ Dạ dày nhào trộn thức ăn
thành một hỗn hợp lỏng, tiêu
hoá một phần chất lỏng.
+ Ruột non tiêu hoá và hấp thụ
chất dinh dưỡng từ hỗn hợp chất
lỏng. Những gì còn lại là chất
+
Ruột
già (ruột kết) tái hấp thụ nước từ chất thải lỏng, chuyển nó
thải
lỏng.
thành chất thải rắn (phân).
+ Trực tràng lưu trữ phân cho đến khi đi đại tiện.
+ Hậu môn đẩy phân ra khỏi cơ
thể.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC Ở ĐỘNG VẬT
2. Con đường trao đổi nước ở động vật và người.
- Con đường trao đổi nước ở động vật và người bao gồm các giai đoạn: lấy vào, sử
dụng và thải ra.
- Khi cơ thể đủ nước, các cơ quan sẽ hoạt động tốt, khỏe mạnh. Do vậy, chúng ta
cần uống đủ nước mỗi ngày.
II. DINH DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT
- Nhu cầu dinh dưỡng là lượng thức ăn mà động vật phải thu nhận vào hằng ngày để
xây dựng cơ thể và duy trì sự sống.
- Nhu cầu dinh dưỡng phụ thuộc vào loài, lứa tuổi, giai đoạn phát triển và cường độ
hoạt động của cơ thể.
- Quá trình dinh dưỡng ở động vật gồm 4 giai đoạn: thu nhận, tiêu hóa thức ăn, hấp
thụ chất dinh dưỡng và thải bã

+ Giai đoạn thu nhận thức ăn: Thức ăn từ ngoài được đưa vào khoang miệng
+ Giai đoạn tiêu hóa thức ăn: Ở khoang miệng tiêu hóa cơ học (răng nghiền nát thức
ăn) và hóa học (enzyme ptyalin tiêu hóa tinh bột tạo thành đường). Dạ dày co bóp,
nhào trộn thức ăn, phân hủy thức ăn thành một hỗn hợp dạng lỏng, tiêu hóa một
phần thức ăn. Ruột non có đủ các loại enzyme tiêu hóa hoàn toàn các chất biến
thành chất dinh dưỡng của cơ thể.

+ Giai đoạn hấp thụ chất dinh dưỡng: Ruột non hấp thụ chất dinh dưỡng từ hỗn hợp
lỏng chuyển vào mạch máu. Ruột già tái hấp thụ nước từ chất thải lỏng.
+ Giai đoạn thải bã: Trực tràng lưu trữ phân cho đến khi đi đại tiện. Hậu môn đẩy
phân ra ngoài cơ thể.

BÀI 26: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC Ở ĐỘNG VẬT
II. DINH DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT
- Nhu cầu dinh dưỡng là lượng thức ăn mà động vật phải thu nhận vào hằng ngày để
xây dựng cơ thể và duy trì sự sống.
- Nhu cầu dinh dưỡng phụ thuộc vào loài, lứa tuổi, giai đoạn phát triển và cường độ
hoạt động của cơ thể.
- Quá trình dinh dưỡng ở động vật gồm 4 giai đoạn: thu nhận, tiêu hóa thức ăn, hấp
thụ chất dinh dưỡng và thải bã
- Con đường vận chuyển các chất ở động vật:
+ Động vật đơn bào chưa có hệ vận chuyển nên các chất trao đổi trực tiếp với môi
trường qua thành cơ thể.
+ Động vật đa bào có hệ vận chuyển các chất. Ở người, con đường vận chuyển các
chất thông qua hai tuần hoàn là vòng tuần hoàn lớn và vòng tuần hoàn nhỏ.

BÀI 26: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC Ở ĐỘNG VẬT
II. DINH DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT
III. VẬN DỤNG TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG VÀO
THỰC TIỄN
1. Xây dựng chế độ dinh dưỡng đủ chất và đủ lượng.
- Chế độ dinh dưỡng đủ chất và đủ lượng giúp cung cấp đầy đủ năng lượng theo
nhu cầu của cơ thể.

- Vì không có một thức ăn nào có thể cung cấp đầy đủ các chất cần thiết cho hoạt
động sống của cơ thể.
- Thay đổi món ăn để tạo cảm giác ngon miệng và cung cấp đầy đủ nhu cầu dinh
dưỡng cần thiết cho cơ thể.

- Các loại thực phẩm chứa nhiều đạm: thịt bò, cá thu, trứng, sữa, đậu phụ….
- Các loại thực phẩm chứa nhiều chất béo: dầu phộng, dầu đậu nành, dầu vừng, dầu
dừa, mỡ lợn, mỡ gà…
- Các loại thực phẩm chứa nhiều vitamin: các loại rau, củ, quả…

BÀI 26: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC Ở ĐỘNG VẬT
II. DINH DƯỠNG Ở ĐỘNG VẬT
III. VẬN DỤNG TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG VÀO
THỰC TIỄN
1. Xây dựng chế độ dinh dưỡng đủ chất và đủ lượng.
- Chế độ dinh dưỡng đủ chất và đủ lượng giúp cung cấp đầy đủ năng lượng theo
nhu cầu của cơ thể.
- Chế độ dinh dưỡng đủ chất đảm bảo cân bằng giữa ba nguồn năng lượng
(carbohydrate, protein và lipid) và vitamin, chất khoáng trong chế độ ăn.
- Chế độ dinh dưỡng của mỗi người phụ thuộc vào mức độ hoạt động, giới tính và
độ tuổi.

Ví dụ: một bữa ăn cho gia đình cần có chất đạm, chất béo, vitamin, khoáng chất và
mỗi bữa ăn nên thay đổi món ăn để không nhàm chán và đầy đủ chất dinh dưỡng.

-Thiếu vitamin A: khô mắt, mù lòa.
-Thiếu sắt: thiếu máu.
-Thiếu iodine: bướu cổ, đần độn.
-Thiếu calcium: loãng xương.
=> Biện pháp phòng tránh: có chế độ ăn uống cân
bằng và các thói quen sống lành mạnh.
- Khối lượng cơ bắp tăng thêm tùy thuộc vào chế độ
ăn uống và loại hình tập luyện. Sự kết hợp giữa
luyện tập thể dục thường xuyên cùng với một chế độ
ăn uống lành mạnh là một kế hoạch bảo vệ sức khỏe
tuyệt vời, giúp chống lại các bệnh về tim mạch,
động mạch vành và bệnh mạch máu.

- Khối lượng cơ bắp tăng thêm tùy thuộc vào chế độ
ăn uống và loại hình tập luyện. Sự kết hợp giữa
luyện tập thể dục thường xuyên cùng với một chế độ
ăn uống lành mạnh là một kế hoạch bảo vệ sức khỏe
tuyệt vời, giúp chống lại các bệnh về tim mạch,
động mạch vành và bệnh mạch máu.

BÀI 26: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
III. VẬN DỤNG TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG VÀO
THỰC TIỄN
2. Phòng tránh một số bệnh do dinh dưỡng và vệ sinh ăn uống không hợp lí
- Cần ăn đủ, cân đối các chất và đa dạng các loại thức ăn.
- Tham gia các hoạt động thể dục thể thao hợp lí.
- Vệ sinh ăn uống.
- Tuyên truyền giáo dục vệ sinh an toàn thực phẩm và sử dụng nước sạch.