BỘ SÁCH CÁNH DIỀU
GIÁO VIÊN: TRƯƠNG THẾ THẢO

CHỦ ĐỀ 8: TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN
HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT
BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT
DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG

Con đường hấp thụ và vận
chuyển nước: nước từ môi
trường ngoài  tế bào lông hút 
các tế bào rễ lên thân cây và lá
cây.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG
Bao gồm các giai đoạn:
- Hấp thụ nước và chất khoáng:
+ Thực vật trên cạn hấp thụ nước và chất khoáng từ đất qua các tế bào lông hút ở rễ.
+ Thực vật thủy sinh hấp thụ nước và chất khoáng từ đất qua bề mặt các tế bào biểu
bì của cây.

Sau khi được hấp thụ vào cây, nước
và muối khoáng sẽ được đưa đi
đâu? Bằng con đường nào?

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG
Chất được vận chuyển trong
mạch gỗ là nước và muối
khoáng.
Chất được vận chuyển trong
mạch rây là chất hữu cơ.
Mạch gỗ vận chuyển nước trong
cây đi lên.
Mạch rây vận chuyển chất hữu
cơ đi xuống.
Lá cây là cơ quan của cây thoát
hơi nước ra môi trường ngoài.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG
Bao gồm các giai đoạn:
- Hấp thụ nước và chất khoáng:
+ Thực vật trên cạn hấp thụ nước và chất khoáng từ đất qua các tế bào lông hút ở rễ.
+ Thực vật thủy sinh hấp thụ nước và chất khoáng từ đất qua bề mặt các tế bào biểu
bì của cây.
- Vận chuyển ở thân:
+ Vận chuyển nước, chất khoáng từ rễ lên lá cây theo mạch gỗ (dòng đi lên).
+ Vận chuyển các chất hữu cơ từ lá cây đến các cơ quan theo mạch rây (dòng đi
xuống).

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG
Phần lớn nước do rễ hút vào cây
được lá thải ra ngoài qua khí
khổng ở lá cây.
Khi tế bào khí khổng hút nhiều
nước thì khí khổng mở rộng, còn
khi tế bào khí khổng bị mất nước
thì khí khổng đóng lại, giảm
thoát hơi nước.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG

Sự thoát hơi nước qua lá ở cây có ý nghĩa gì?

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Bao gồm các giai đoạn:
- Hấp thụ nước và chất khoáng:
+ Thực vật trên cạn hấp thụ nước và chất khoáng từ đất qua các tế bào lông hút ở rễ.
+ Thực vật thủy sinh hấp thụ nước và chất khoáng từ đất qua bề mặt các tế bào biểu
bì của cây.
- Vận chuyển ở thân:
+ Vận chuyển nước, chất khoáng từ rễ lên lá cây theo mạch gỗ (dòng đi lên).
+ Vận chuyển các chất hữu cơ từ lá cây đến các cơ quan theo mạch rây (dòng đi
xuống).
- Thoát hơi nước qua lá:
+ Quá trình thoát hơi nước ở lá cây tạo động lực cho sự vận chuyển nước và chất
khoáng trong cây. Nhờ thoát hơi nước mà lá cây không bị đốt nóng dưới ánh nắng
mặt trời.
+ Khi tế bào khí khổng hút nhiều nước thì khí khổng mở rộng, còn khi tế bào khí
khổng bị mất nước thì khí khổng đóng lại, giảm thoát hơi nước.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG

- Vì cây to trong những buổi trưa hè nóng bức sẽ thoát hơi nước nhiều làm giảm
nhiệt độ không khí xung quanh.
- Nước là nguyên liệu cho quang hợp và thoát hơi nước giúp lá cây không bị đốt
nóng. Vào những ngày hè nắng nóng, cây sẽ thoát hơi nước nhiều hơn, vì vậy cần
cung cấp đủ nước cho cây trồng.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG: Bao gồm các giai đoạn:
- Hấp thụ nước và chất khoáng:
+ Thực vật trên cạn hấp thụ nước và chất khoáng từ đất qua các tế bào lông hút ở rễ.
+ Thực vật thủy sinh hấp thụ nước và chất khoáng từ đất qua bề mặt các tế bào biểu
bì của cây.
- Vận chuyển ở thân:
+ Vận chuyển nước, chất khoáng từ rễ lên lá cây theo mạch gỗ (dòng đi lên).
+ Vận chuyển các chất hữu cơ từ lá cây đến các cơ quan theo mạch rây (dòng đi
xuống).
- Thoát hơi nước qua lá:
+ Quá trình thoát hơi nước ở lá cây tạo động lực cho sự vận chuyển nước và chất
khoáng trong cây. Nhờ thoát hơi nước mà lá cây không bị đốt nóng dưới ánh nắng
mặt trời.
+ Khi tế bào khí khổng hút nhiều nước thì khí khổng mở rộng, còn khi tế bào khí
khổng bị mất nước thì khí khổng đóng lại, giảm thoát hơi nước.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

II. THÍ NGHIỆM VẬN CHUYỂN NƯỚC Ở THÂN CÂY, THOÁT HƠI NƯỚC Ở
LÁ CÂY:

1. Thí nghiệm vận chuyển nước ở thân cây:
a. Chuẩn bị:
- Dụng cụ, hoá chất hai cốc thuỷ tinh, nước sạch, dao nhỏ hoặc kéo, hai lọ phẩm
màu khác nhau (màu xanh và màu đỏ).
- Mẫu vật hai cây cần tây.
b. Tiến hành
- Cắm hai cành cần tây vào hai cốc nước màu.
+ Cốc A: nước có pha màu đỏ,
+ Cốc B: nước có pha màu xanh
- Đặt cả hai cốc ra chỗ thoáng gió. Quan sát sự chuyển màu ở lá hai cành cần tây
sau một thời gian
- Dùng dao cắt ngang hai cành cần tây thí nghiệm. Quan sát lát cắt ngang bằng kính
lúp.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

II. THÍ NGHIỆM VẬN CHUYỂN NƯỚC Ở THÂN CÂY, THOÁT HƠI NƯỚC Ở
LÁ CÂY:

1. Thí nghiệm vận chuyển nước ở thân cây:
a. Chuẩn bị:
b. Tiến hành
c. Kết quả:
- Cây cần tây ở cốc A lá có màu đỏ.
- Cây cần tây ở cốc B lá có màu xanh.
- Quan sát lá cắt ngang bằng kính lúp:
+ Có những chấm đỏ quanh thân cây cần tây ở cốc A.
+ Có những chấm xanh quanh thân cây cần tây ở cốc B.
d. Kết luận: Thân cây vận chuyển nước.
Từ kết quả thí nghiệm, ta rút ra được kết luận gì?

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

II. THÍ NGHIỆM VẬN CHUYỂN NƯỚC Ở THÂN CÂY, THOÁT HƠI NƯỚC Ở
LÁ CÂY:

1. Thí nghiệm vận chuyển nước ở thân cây:
2. Thí nghiệm chứng minh lá thoát hơi nước:
a. Thí nghiệm 1
* Chuẩn bị:
- Dụng cụ: 2 túi nilon to trong suốt.
- Mẫu vật hai cây cần tây.
*Tiến hành
- Cắt bỏ lá cây ở chậu A, trùm túi nilon vào 2 cây ở 2 chậu A và B.
- Để 2 chậu cây ra chỗ sáng.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

Nêu hiện tượng xảy ra ở hai chậu cây
A và B sau 1 giờ thí nghiệm?

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

II. THÍ NGHIỆM VẬN CHUYỂN NƯỚC Ở THÂN CÂY, THOÁT HƠI NƯỚC Ở
LÁ CÂY:

2. Thí nghiệm chứng minh lá thoát hơi nước:
a. Thí nghiệm 1
*Tiến hành
- Cắt bỏ lá cây ở chậu A, trùm túi nilon vào 2 cây ở 2 chậu A và B
- Để 2 chậu cây ra chỗ sáng.
* Kết quả: Sau 1 giờ, thành túi nilon ở chậu A vẫn trong; thành túi nilon ở chậu B
mờ đi, không nhìn rõ lá cây nữa.
* Kết luận: Lá cây ở chậu B thoát hơi nước
b. Thí nghiệm 2
Từ kết quả thí nghiệm, ta rút ra được kết luận gì?

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

II. THÍ NGHIỆM VẬN CHUYỂN NƯỚC Ở THÂN CÂY, THOÁT HƠI NƯỚC Ở
LÁ CÂY:

2. Thí nghiệm chứng minh lá thoát hơi nước:
a. Thí nghiệm 1
b. Thí nghiệm 2
* Chuẩn bị:
- Dụng cụ: 2 bình tam giác có nước, dầu ăn, kéo, cân thăng bằng và các quả cân.
- Mẫu vật hai cây nhỏ còn nguyên thân, lá, rễ, cùng loài, cùng kích cỡ.
*Tiến hành
- Bình A cho vào 1 cây có rễ, thân, lá. Rót dầu vào bình sau khi cắm cây.
- Bình B cắt hết lá cây rồi cắm vào bình. Rót dầu vào bình sau khi cắm cây.
- Đặt cả 2 bình tam giác lên bàn cân sao cho cân thăng bằng.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

Dự đoán hiện tượng xảy ra sau 1 giờ thí nghiệm?

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

II. THÍ NGHIỆM VẬN CHUYỂN NƯỚC Ở THÂN CÂY, THOÁT HƠI NƯỚC Ở
LÁ CÂY:

2. Thí nghiệm chứng minh lá thoát hơi nước:
b. Thí nghiệm 2
Từ kết quả thí nghiệm, ta rút ra được kết luận gì?
* Chuẩn bị:
- Dụng cụ: 2 bình tam giác có nước, dầu ăn, kéo, cân thăng bằng và các quả cân.
- Mẫu vật hai cây nhỏ còn nguyên thân, lá, rễ, cùng loài, cùng kích cỡ.
*Tiến hành
- Bình A cho vào 1 cây có rễ, thân, lá. Rót dầu vào bình sau khi cắm cây.
- Bình B cắt hết lá cây rồi cắm vào bình. Rót dầu vào bình sau khi cắm cây.
- Đặt cả 2 bình tam giác lên bàn cân sao cho cân thăng bằng.
* Kết quả: Sau 1 giờ kim chỉ của cân lệch về phía bình B, chứng tỏ cây ở Bình A
thoát hơi nước qua lá làm cho khối lượng nước bình A giảm.
* Kết luận: Lá thoát hơi nước.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG: Bao gồm các giai đoạn:

II. THÍ NGHIỆM VẬN CHUYỂN NƯỚC Ở THÂN CÂY, THOÁT HƠI NƯỚC Ở
LÁ CÂY:

III. MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

- Nhiệt độ của đất ảnh hưởng rất lớn đến sự hút nước và
Ánh sáng ảnh hưởng đến quá trình hấp thụ
muối khoáng của rễ cây. Nhiệt độ càng thấp thì tốc độ
nước
khoáng
ở thựckhivật
vìnhiệt
ánh độ
sáng
khuếchvà
tánmuối
các chất
càng chậm,
tăng
lên liên
một
quan
chặt
chẽđịnh
vớilàm
quátăng
trình
sắc,
giới hạn
nhất
sự quang
hấp thụhợp.
nướcMàu
và muối
cường
ánhđộsáng
cónước
thể
khoáng. độ
Nhiệt
vượt và
quá thời
mức gian
tối ưuchiếu
thì tốcsáng
độ hút
và
khoáng
làmmuối
quang
hợpgiảm.
của thực vật tăng lên hoặc giảm đi.
-Khi
Nhiệt
độ không
ảnh hưởng
trình
thoátnước
hơi nước
quang
hợpkhí
mạnh,
thực tới
vậtquá
hút
nhiều
và
ở lá cây. Ban ngày nắng, nhiệt độ tăng cao, thực vật cần
muối khoáng.
thoát hơi nước mạnh giữ cho cây không bị đốt nóng, khi đó
quá trình hút nước và muối khoáng của rễ cây tăng lên.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
Độẩm
thoáng
ảnh
nào như
đến thế
trao
Độ
khôngkhí
khí,
độhưởng
ẩm đấtnhư
ảnhthế
hưởng
đổiđến
nước
vàđổi
dinh
dưỡng
của cây?
nào
trao
nước
và dinh
dưỡng của cây?
-- Đất
Độ ẩm
khôngthoáng
khí càng
thấpnồng
thì thoát
hơi nước
tơi xốp,
khí có
độ oxygen
cao
càng
mạnh,
hútlàm
nước
chấttrình
khoáng
tăng
giúp hệ
rễ hôquá
hấptrình
mạnh
tăngvàquá
hút nước
lên.
Độ ẩm
của không
khí càng cao, thoát hơi nước
và muối
khoáng
của cây.
ở thực vật bị hạn chế, quá trình hút nước và khoáng
cũng giảm.
- Độ ẩm đất cao giúp hệ rễ cây sinh trưởng tốt và
tăng diện tích tiếp xúc của hệ rễ với các phân tử đất
làm cho quá trình hút nước và muối khoáng được
tăng cường.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
III. MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
Trao đổi nước và các chất dinh dưỡng ở thực vật chịu ảnh hưởng của một số
yếu tố môi trường như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm và độ thoáng khí của đất.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

Khi trời lạnh, nông dân thường đốt trấu ở ngoài
ruộng hay khi trời nắng nóng phải làm mái che,
tưới nhiều nước cho cây trồng vào sáng sớm hoặc
chiều tối. Cày ải, phơi đất từ xa xưa được xem là
một giải pháp kĩ thuật đem lại nhiều lợi ích trong
sản xuất nông nghiệp.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

Trong điều kiện bình thường ta nên thường
xuyên cày xới để đất tơi xốp, chứa không khí tạo
điều kiện cho rễ cây hô hấp; làm cỏ sục bùn, phơi
ải đất để diệt vi sinh vật có hại. Trong điều kiện
ngập lụt phải tháo nước, xới đất,…

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
III. MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
Trao đổi nước và các chất dinh dưỡng ở thực vật chịu ảnh hưởng của một số
yếu tố môi trường như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm và độ thoáng khí của đất.
IV. VẬN DỤNG HIỂU BIẾT TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG
LƯỢNG VÀO THỰC TIỄN.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
- Cân bằng nước của cây là sự cân bằng
giữa hấp thụ, sử dụng và thoát hơi nước
cây.gian tưới nước cần căn cứ vào
-của
Thời
mùa, nhiệt độ và độ ẩm của không khí.
Mùa hè và mùa thu có nhiệt độ cao cần
tưới vào buổi sáng và buổi chiều, tránh
tưới nước vào buổi trưa hoặc sau buổi
trưa, vì khi đó nhiệt độ không khí cao làm
cho cây dễ bị thương. Mùa xuân hoặc
giữa thu trời mát mẻ thường tưới vào
buổi trưa; còn mùa rét thường tưới vào
lúc 2 – 3 giờ chiều.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
- Lượng nước cần cho cây căn cứ vào:
• Loại cây, thời điểm sinh trưởng và nhu cầu nước
của cây.
• Loại đất (đất thịt, đất cát,...) và điều kiện môi
trường.
-  Cách tưới nước: nên tưới đủ nước vào một lần
thay vì tưới nước nhiều lần trong ngày vì rễ cây
cũng cần được hấp thụ oxygen, tưới nhiều lần trong
ngày cũng làm ảnh hưởng đến quá trình hấp thụ
oxygen của rễ cây. Hệ thống tưới tự động (tưới
phun) giúp tưới nước đúng giờ, đúng lượng nước
mà cây trồng cần để phát triển.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

- Cần bón cân đối các loại phân cho cây trồng.
- Bón phân đúng lúc và đúng cách, đúng thời tiết,
mùa vụ.
- Lựa chọn đúng loại phân, dạng phân và thời vụ
bón hợp lí có thể nâng cao hiệu suất sử dụng phân
bón.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
III. MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
Trao đổi nước và các chất dinh dưỡng ở thực vật chịu ảnh hưởng của một số
yếu tố môi trường như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm và độ thoáng khí của đất.
IV. VẬN DỤNG HIỂU BIẾT TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG
LƯỢNG VÀO THỰC TIỄN.
Để nâng cao năng suất cây trồng và bảo vệ môi trường tự nhiên cần tưới nước
và bón phân hợp lí cho cây.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
- Tưới nước: Cần nắm vững đặc tính của cây cảnh là
cây thích ẩm ướt hay chịu hạn. Cây ưa ẩm cần lượng
nước nhiều hơn, các cây mọng nước thì phải tưới
nước cách nhau và giữ đất khô thoáng. Có thể quan
sát bằng mắt thường bề mặt đất trong chậu, nếu đất
trở nên nhạt màu hoặc hơi nứt thì nên tưới nước.
Hoặc dùng tay ấn vào trong đất để cảm nhận độ khô
của đất, từ đó kịp thời cung cấp nước cho cây. Lưu ý,
chỉ sử dụng nước sạch, không nhiễm mặn, nhiễm
phèn hay acid. Nước tưới cho cây cần ở nhiệt độ
thường, không dùng nước lạnh (nước đá) hay nước
nóng.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
- Bón phân: Ba chất mà cây trồng cần
nhất là nitrogen, kali, phosphorus. Cây
cảnh lá màu cần nhiều nitrogen. Cây cảnh
cho hoa cần lượng kali cao. Phosphorus là
chất khoáng tối quan trọng để giúp cây
được sinh trưởng tốt, ra hoa nhanh, kết
quả sớm. Có thể thả phân bón tan chậm
trên bề mặt đất để nó từ từ ngấm vào đất
sau mỗi lần tưới nước hoặc pha loãng
phân bón cùng nước sạch và tưới quanh
gốc cho cây. Cây trồng thuỷ sinh thì dùng
dung dịch dinh dưỡng pha vào nước theo
liều lượng nhất định.