BỘ SÁCH CÁNH DIỀU
GIÁO VIÊN: TRƯƠNG THẾ THẢO

BÀI 3: ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG
PHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC

BÀI 3: ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG. PHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC

I. ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG

Tiến hành thí nghiệm sau:

- Hiện tượng
thí nghiệm:
Xuất
hiện
kết
tủa
trắng.
-So sánh:
mA = mB
- Nhận xét:
tổng khối lượng
của các chất
trước
phản
ứng bằng tổng
khối lượng của
các chất sau
phản ứng.

Định luật bảo toàn khối lượng
được hai nhà khoa học Mikhail
Vasilyevich Lomonosov (người
Nga,
1711-1765)
và
Antoine
Lavoisier (người Pháp, 1743- Sơ đồ dạng chữ cho 1794)
khám phá độc lập với nhau.
phản ứng:
Bằng sulfate
thực  nghiệm
khác+ Sodium
nhau chloride
Barium chloride + Sodium
Barium sulfate
nhưng hai ông đã rút ra một kết
- Nhận xét: tổng khốiluận
lượngnhư
của nhau.
Barium chloride và Sodium sulfate (các chất trước

phản ứng) bằng tổng khối lượng của Barium sulfate và Sodium chloride (các chất
sau phản ứng).

BÀI 3: ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG. PHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC

I. ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG
-Định luật bảo toàn khối lượng: Trong một phản ứng hoá học, tổng khối lượng
của các chất sản phẩm bằng tổng khối lượng của các chất tham gia phản ứng.
-Giải thích: Trong phản ứng hoá học chỉ diễn ra sự thay đổi liên kết giữa các
nguyên tử; số nguyên tử của mỗi nguyên tố trước và sau phản ứng không đổi, khối
lượng của nguyên tử không đổi. Vì vậy, tổng khối lượng của các chất được bảo
toàn.

Tiến hành thí nghiệm sau:

- Hiện tượng
thí nghiệm:
Xuất hiện bọt
khí
-So sánh:
mA > mB

- Sơ đồ dạng chữ:
Acetic acid + Sodium hydrogencarbonate → Sodium acetate + Carbon dioxide + Nước

- Giải thích: mA > mB là do sau phản ứng có khí carbon dioxide thoát ra khỏi bình.

- Sơ đồ dạng chữ:
Acetic acid + Sodium hydrogencarbonate → Sodium acetate + Carbon dioxide + Nước

- Giải thích:
+ mA = tổng khối lượng của Acetic acid và Sodium hydrogencarbonate
+ mB = tổng khối lượng của Sodium acetate và Nước
+ mA > mB là do sau phản ứng có khí carbon dioxide thoát ra khỏi bình.
*** Lưu ý: Với các phản ứng hóa học có tạo ra chất khí, khi tính khối lượng của
các chất sản phẩm cần lưu ý tính cả khối lượng của các chất khí bay ra.
- Như vậy, trong thí nghiệm 2:
Tổng khối lượng của Acetic acid và Sodium hydrogencarbonate bằng tổng khối lượng của
Sodium acetate, Carbon dioxide và Nước

Cân không còn giữ ở trạng thái cân
bằng. Do nến cháy sinh ra khí
carbon dioxide và hơi nước làm cây
nến ngắn dần so với ban đầu.

Áp dụng ĐLBTKL, ta có:
Khối lượng FeS tạo thành = khối lượng Fe phản ứng +
khối lượng S phản ứng = 7 + 4 = 11 gam

BÀI 3: ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG. PHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC

I. ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG
-Định luật bảo toàn khối lượng: Trong một phản ứng hoá học, tổng khối lượng
của các chất sản phẩm bằng tổng khối lượng của các chất tham gia phản ứng.
-Giải thích: Trong phản ứng hoá học chỉ diễn ra sự thay đổi liên kết giữa các
nguyên tử; số nguyên tử của mỗi nguyên tố trước và sau phản ứng không đổi, khối
lượng của nguyên tử không đổi. Vì vậy, tổng khối lượng của các chất được bảo
toàn.
II. ÁP DỤNG ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG
1. Phương trình bảo toàn khối lượng
- Giả sử có sơ đồ phản ứng hóa học: A + B → C + D
Kí hiệu: mA, mB, mC, mD lần lượt là khối lượng của các chất đã tham gia và tạo
thành sau phản ứng.
- Phương trình bảo toàn khối lượng: mA + mB = mC + mD

a)
Sự
thay
đổi
khối
lượng
này không có mâu thuẫn với định
luật bảo toàn khối lượng.
Do sản phẩm thu được khi đốt cháy
mẩu gỗ ngoài tro còn có carbon
dioxide, hơi nước.

b) Đề xuất các bước tiến hành thí nghiệm
để kiểm chứng:
Chuẩn bị:
- Dụng cụ: Cân điện tử, bật lửa.
- Hoá chất: Bình chứa khí oxygen, 1 que
đóm có độ dài ngắn hơn chiều cao của
bình chứa khí oxygen.
Tiến hành:
- Bước 1: Đặt bình tam giác có chứa khí
oxygen và que đóm trên đĩa cân điện tử.
Ghi chỉ số khối lượng hiện lên mặt cân (kí
hiệu là mA).
- Bước 2: Đốt một đầu que đóm và cho
nhanh vào bình chứa khí oxygen, sau đó
đậy nút lại. Sau khi que đóm cháy hết

BÀI 3: ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG. PHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC

I. ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG
II. ÁP DỤNG ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG
1. Phương trình bảo toàn khối lượng
- Giả sử có sơ đồ phản ứng hóa học: A + B → C + D
Kí hiệu: mA, mB, mC, mD lần lượt là khối lượng của các chất đã tham gia và tạo
thành sau phản ứng.
- Phương trình bảo toàn khối lượng: mA + mB = mC + mD
2. Áp dụng định luật bảo toàn khối lượng
Trong một phản ứng có n chất (bao gồm cả chất tham gia phản ứng và chất sản
phẩm), nếu biết khối lượng của (n – 1) chất thì có thể tính được khối lượng của chất
còn lại.

Bài 1. Than cháy theo phản ứng hóa học: Carbon + khí
Oxygen → khí Carbon dioxide
Cho biết khối lượng của carbon là 4,5 kg, khối lượng khí
oxygen là 12,5 kg. Tính khối lượng khí Carbon dioxide tạo
thành?
Bài 2. Khi nung đá vôi (calcium carbonate) bị phân hủy theo
PTHH:
to
Calcium carbonate   Vôi sống + khí Carbon dioxide
Cho biết khối lượng calcium carbonate là 100 kg, khối
lượng carbon dioxide là 44 kg. Tính khối lượng vôi sống?

BÀI 3: ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG. PHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC

I. ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG
II. ÁP DỤNG ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG
2. Áp dụng định luật bảo toàn khối lượng
Trong một phản ứng có n chất (bao gồm cả chất tham gia phản ứng và chất sản
phẩm), nếu biết khối lượng của (n – 1) chất thì có thể tính được khối lượng của chất
còn lại.
III. PHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC
1. Phương trình hóa học là gì?
- Phương trình hoá học là cách thức biểu diễn phản ứng hoá học bằng công thức hoá
học của các chất tham gia phản ứng và các chất sản phẩm.

Ví dụ: Phản ứng hóa học diễn ra khi cho khí hydrogen tác
dụng với khí oxygen tạo thành nước được biểu diễn:
- Sơ đồ chữ:
Hydrogen + Oxygen → Nước
- Thay tên các chất bằng công thức hoá học:
H2 + O2 ----> H2O
Tổng số nguyên tử của mỗi
nguyên tố tham gia và tạo
thành sản phẩm phải bằng
nhau.

2

2

Như vậy, số nguyên tử của
mỗi nguyên tố đều đã bằng
nhau. Phương trình hoá học
của phản ứng được viết như
sau:
2H2 + O2 → 2H2O

2

2

2

2

4

2

BÀI 3: ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG. PHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC

1. Phương trình hóa học là gì?
- Phương trình hoá học là cách thức biểu diễn phản ứng hoá học bằng công thức hoá
học của các chất tham gia phản ứng và các chất sản phẩm.
- Phương trình hoá học là cách thức biểu diễn phản ứng hoá học bằng công thức hoá
học của các chất tham gia phản ứng và các chất sản phẩm.
- Ví dụ: 2H2 + O2 → 2H2O
2. Các bước lập phương trình hoá học
- Bước 1: Viết sơ đồ của phản ứng (gồm công thức hoá học của các chất phản ứng
và chất sản phẩm).
- Bước 2: So sánh số nguyên tử của mỗi nguyên tố có trong phân tử các chất tham
gia phản ứng và các chất sản phẩm. Nếu có nguyên tố mà số nguyên tử không bằng
nhau thì cần phải cân bằng.
- Bước 3: Cân bằng số nguyên tử của mỗi nguyên tố.
- Bước 4: Kiểm tra và viết phương trình hóa học.

2Mg

+

O2

---->

2MgO

Na2CO3 + Ca(OH)2 ----> CaCO3 + 2NaOH

BÀI 3: ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG. PHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC

1. Phương trình hóa học là gì?
2. Các bước lập phương trình hoá học
- Bước 1: Viết sơ đồ của phản ứng (gồm công thức hoá học của các chất phản ứng
và chất sản phẩm).
- Bước 2: So sánh số nguyên tử của mỗi nguyên tố có trong phân tử các chất tham
gia phản ứng và các chất sản phẩm. Nếu có nguyên tố mà số nguyên tử không bằng
nhau thì cần phải cân bằng.
- Bước 3: Cân bằng số nguyên tử của mỗi nguyên tố.
- Bước 4: Kiểm tra và viết phương trình hóa học.
3. Ý nghĩa của phương trình hoá học
Phương trình hoá học cho biết:
 Chất tham gia phản ứng và chất sản phẩm.
 Tỉ lệ về số nguyên tử hoặc số phân tử giữa các chất cũng như từng cặp chất trong
phản ứng.

VD: Xét PTHH: 2H2 + O2 → 2H2O
- Chất tham gia phản ứng: H2 và O2
- Sản phẩm: H2O
- Tỉ lệ số nguyên tử, phân tử giữa các chất trong phản ứng:
Số phân tử H2 : số phân tử O2 : số phân tử nước = 2:1:2
- Tỉ lệ số nguyên tử, phân tử theo từng cặp chất trong phản ứng:
+ Số phân tử H2 : số phân tử O2 = 2:1
+Số phân tử H2 : số phân tử nước = 2:2 = 1 : 1
+ Số phân tử O2 : số phân tử nước = 1:2

a. - Chất phản ứng: 4 nguyên tử Al, 3 phân tử
O2.
- Chất sản phẩm: 2 phân tử Al2O3.
b. Số nguyên tử Al : số phân tử O2 : số phân
tử Al2O3 = 4:3:2.

Bài tập: Hoàn thành các phương trình hóa học sau và cho biết số nguyên tử, phân
tử của các chất phản ứng và các chất sản phẩm:
1. P + O2 ----> P2O5
2. N2 + O2 ----> NO
3. NO + O2 ----> NO2
4. NO2 + O2 + H2O ----> HNO3
5. MgCl2 + KOH ----> Mg(OH)2 + KCl
6. Cu(OH)2 + HCl ----> CuCl2 + H2O
7. Cu(OH)2 + H2SO4 ----> CuSO4 + H2O
8. FeO + HCl ----> FeCl2 + H2O
9. Fe2O3 + H2SO4 ----> Fe2(SO4)3 + H2O
10. Cu(NO3)2 + NaOH ---->Cu(OH)2 + NaNO3